(VOVWORLD) – Làng gốm Bàu Trúc (tỉnh Ninh Thuận) nổi tiếng với nghề làm gốm truyền thống được truyền lại từ vị quan Poklong Chanh dưới triều vua Po Klong Garai (trị vì từ năm 1151 đến 1205). Trải qua gần một thiên niên kỷ, người Chăm nơi đây vẫn giữ nguyên phương pháp làm gốm thủ công hoàn toàn bằng tay. Bàu Trúc hiện được coi là một trong những làng nghề gốm cổ nhất Đông Nam Á

Theo bà Đặng Sinh Ái Chi – Phó Chủ tịch UBND thị trấn Phước Dân, khi nói đến các nghề truyền thống của người Chăm, không thể không nhắc đến nghề làm gốm.

Một điểm đặc biệt của gốm Chăm chính là thế giới tinh thần, tín ngưỡng, tập tục và văn hóa được thể hiện phong phú trên từng sản phẩm gốm.

Các họa tiết phổ biến thường xuất hiện trên gốm Bàu Trúc bao gồm vũ nữ Apsara, các vị thần Chăm như Shiva, hình ảnh linga – yoni, các vũ công và nghệ sĩ chơi kèn saranai.

Theo bà Ái Chi, nghề làm gốm truyền thống của người Chăm ở làng Bàu Trúc đã được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể cấp quốc gia.

Bà chia sẻ:

“Điểm đặc biệt của gốm Bàu Trúc là hoàn toàn làm bằng tay. Chính sự khéo léo và tinh xảo của những nghệ nhân đã tạo nên những sản phẩm gốm độc đáo, mang đậm dấu ấn riêng.”

Để tạo ra sản phẩm, nghệ nhân Bàu Trúc phải đi quanh sản phẩm nhiều lần. Càng làm lâu, hình dáng sản phẩm càng tròn trịa và cân đối hơn. Trung bình, một nghệ nhân đi từ 5 đến 8 km mỗi ngày trong quá trình làm gốm. Gốm được nung lộ thiên và không tráng men.

Họ sử dụng màu chiết xuất từ dầu hạt điều hoặc cây bồ công anh để phun lên sản phẩm. Các màu phổ biến là vàng đỏ, đỏ hồng, xám đen hoặc nâu.

Do mỗi sản phẩm được nặn hoàn toàn bằng tay, không dùng khuôn nên mỗi món gốm Bàu Trúc đều là độc bản, không cái nào giống cái nào.

Bà Đặng Thị Đảm – một nghệ nhân làm gốm tại Bàu Trúc – cho biết gốm nơi đây có nhiều nét khác biệt so với sản phẩm ở các làng nghề khác.

Bà chia sẻ:

“Quy trình làm gốm gồm: đập và ngâm đất sét, trộn đất với cát và nước, tạo hình, vẽ họa tiết, phơi khô và cuối cùng là nung. Cả gia đình tôi đều theo nghề, tôi là thế hệ thứ tư. Hiện chúng tôi mở rộng sản phẩm ra nhiều dạng như phù điêu, đồ mỹ nghệ, lọ trang trí… và sản phẩm ngày càng được cải tiến.”

Ông Văn Công Hòa – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Thuận – nhận định nếu không có biện pháp bảo vệ, làng gốm Bàu Trúc có nguy cơ bị mai một trong tương lai.

Ông khẳng định:

“Đây là một di sản văn hóa phi vật thể độc nhất vô nhị trên thế giới. Không nơi nào khác có nghệ thuật làm gốm như Bàu Trúc. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đệ trình hồ sơ lên UNESCO để công nhận đây là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Nếu được UNESCO công nhận, cả chính phủ Việt Nam và UNESCO sẽ có các chính sách, định hướng cụ thể để bảo tồn và phát triển làng gốm Bàu Trúc.”

Tại kỳ họp thứ 17 của Ủy ban Liên Chính phủ về Bảo vệ Di sản Văn hóa Phi vật thể tổ chức tại Rabat (Ma-rốc), UNESCO đã chính thức ghi danh nghệ thuật làm gốm của người Chăm ở làng Bàu Trúc vào danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.